What seeing cannot move
“Effort cannot move what loyalty holds in place.”
Barry Oshry leerde ons kijken. In Seeing Systems beschrijft hij vier vormen van systeemblindheid: vier manieren waarop we de werkelijkheid van het systeem missen en daardoor telkens in dezelfde reflex vervallen.
Ruimtelijke blindheid. We zien ons eigen stukje, niet het geheel. We lezen het gedrag van de ander als karakter, terwijl het een reactie is op een context die we niet zien.
Temporele blindheid. We zien het nu zonder de geschiedenis erachter. We reageren op het moment alsof het op zichzelf staat.
Relationele blindheid. We zien persoonlijkheden, niet posities. Mensen gedragen zich naar de plek die ze innemen (Top, Bottom, Middle), niet naar wie ze zijn.
Procesblindheid. We zien losse gebeurtenissen, niet de terugkerende dans eronder. En dus herhalen we het patroon, keer op keer.
Oshry’s belofte is bevrijdend: zodra je het systeem ziet, kun je kiezen in plaats van reflexmatig reageren.
En toch.
Je hebt het vast meegemaakt. Een leider die haar patroon volledig doorziet. Die precies kan benoemen welke rol ze speelt, waarom, en wat het haar kost. En die het de volgende ochtend opnieuw doet.
Dat is de grens van Oshry’s vier blindheden. Ze verklaren waarom we de reflex niet zien. Ze verklaren niet waarom we hem blijven herhalen nadat we hem wel zien.
De binnenkant: de rol die je erfde
Onder de vier blindheden zit nog een laag. Oshry’s relationele blindheid stopt bij je positie in het hier en nu: ben je Top, Bottom of Middle in deze organisatie. Dat is horizontaal en synchroon.
De rol die je erfde voegt de verticale lijn toe. Gedrag wordt niet alleen gevormd door je huidige plek, maar door een rol die je generaties eerder overnam en uit loyaliteit blijft dragen.
Daarom blijft het patroon trekken, ook na het inzicht. Niet omdat je niet ziet, maar omdat je gebonden bent.
Zien opent de keuze. Loyaliteit bepaalt of je die keuze ook kunt nemen.
De les
Oshry’s vier blindheden zijn de buitenkant van vastzitten: ze laten zien waarom we het systeem niet waarnemen. De geerfde rol is de binnenkant: ze verklaart waarom waarnemen alleen niet bevrijdt.
Sterke systemische leiders werken aan beide. Eerst leren zien. Dan erkennen waarom zien niet genoeg is. Dan het werk doen dat de binding zelf adresseert.
Reflectie
Welk patroon in jouw leiderschap zie je volledig, en herhaal je toch?
Stel jezelf niet de vraag “waarom snap ik dit niet?”, maar: aan wie of wat ben ik loyaal als ik dit blijf doen?
Verder lezen
Oshry, B. (2007). Seeing Systems: Unlocking the Mysteries of Organizational Life (2e ed.). Berrett-Koehler. De bron van de vier blindheden.
Whittington, J. (2020). Systemic Coaching and Constellations (3e ed.). Kogan Page. Gedrag als loyaliteitsdaad aan het systeem; de brug naar organisatieopstellingen.